Baş beynin maqnit rezonans spektroskopiya müayinəsi

Updated: Oct 10, 2019

Baş beynin maqnit rezonans spektroskopiya müayinəsinin iki növ texnikası mövcuddur:

1. Stimulated Echo Aqcuisition Mode (STEAM)

2. Point Resolved Spectroscopy (PRESS)


STEAM, T2 relaksasiya vaxtı qısa olan proton metabolitlərinin müşahidə olunmasında istifadə olunur (məs. mioinositol, qlutamat, və qlutamin). STEAM texnikasında 20 ms-dən aşağı TE-dən istifadə oluna bildiyi halda PRESS-də istifadə oluna bilməz. Maye rezonans siqnalının daha effektiv supressiya olunması üçün STEAM-dən istifadə oluna bilər. STEAM-in əsas disavantajları xəstənin hərəkətinə çox həssas olmasıdır.

STEAM daha çox T1ağırlıqlı, PRESS texnikası isə daha çox T2 ağırlıqlıdır.

PRESS xəstənin hərəkətinə daha az həssasdır.


Multivolume MRS (chemical shift imaging vəya MR spectroscopic imaging - MRSİ)


MRSİ-in köməyi ilə metabolitlərin siqnal intensivlikləri, pik rezonans sahələri vəya pik sahələrinin və ya siqnal intensivliklərinin nisbətləri görüntü formatına çevrilə bilər və anatomik MR görüntünün üzərinə qoyularaq beynin müayinə olunan sahəsində metabolitlərin keyfiyyət və kəmiyyət (miqdar) baxımından paylanmasını göstərir.


2D və ya 3D MRSİ-in köməyi ilə xüsusi volume of interestdə (VOİ) metabolitlərin məkan paylanmasını xəritələmək olur. PRESS vəya STEAM vurğu ardıcıllıqları boyunca phase-encoding gradientləri tətbiq etməklə eyni vaxtda çoxlu həcmlərdən siqnal qazanıla bilər.


MRS-də TE-ni dəyişmək, əldə olunacaq məlumatın növünü və alınan spektranı dəyişir. İstafadə olunası TE-nin seçilməsi soruşulan klinik suala bağlıdır.







Alzheimer xəstəliyinə şübhə olanda TE 30 ms-dən az olmalıdır, çünkü bu xəstələrdə Mİ/Cr nisbəti nəzərəçarpan dərəcədə artmış olur. Mİ ancaq qısa TE işlətdikdə tədqiq oluna bilər.


Hipoksik hala şübhə varsa TE 144 istifadə olunmalıdır, çünkü əsas sual Laktatın olub-olmamasındadır. Hipoksik hallarda 1.3 ppm MR spektrada Lacın inverted doubleti olmalıdır.


Lezionun şiş olmasından şübhələnirlərsə o zaman TE 135 vəya 270 ms olmalıdır.


Vacib metabolitlərin qiymətləndirilməsi


Uzun TE-də qiymətləndirilən vacib metabolitlər:

1. NAA

2. Cho

3. Creatinin/Phosphocreatinin (Cr)

4. Lactate (Lac)


Qısa TE işlətdikdə MR spektrada aşağıdakı metabolitlər aşkar oluna bilər:


1. Glutamat (Glu)

2. Glutamin (Gln)

3. Gamma amino butyric acid (GABA)

4. Myoinositol (Mİ)

5.Alanin (Ala)

6. Glucosa (Gc)

7. Lipidlər və proteinlər

8. Scyllo-inositol/Taurin

N-Asetil Aspartat


Proton MR spektroskopiya müayinəsi zamanı böyüklərin normal beyin toxumasından alınan MR spektrada NAA konsentrasiyası çox yüksək olur. Bu səbəbdən, NAA konsentrasiyasının siqnalı chemical shifti təyin etməkdən ötrü referens dəyər kimi istifadə olunur. Böyüklərin beyin toxumasında miqdarca ən çox rastlanan sərbəst amin turşusu Glu-dur. Glu, Tallan tərəfindən 1956-cı ildə kəşf olunmasına baxmayaraq funksiyası hələdə tam öyrənilməyib. NAA siqnalı 2.01 ppm-də görünür. Heyvalar üzərində aparılan araşdırmalara əsasən NAA beyində lipogenezə cavabdehdir, mitoxondriada aspartat və koenzim A-dan sintez olunur, sitosola transportasiya olunur və orada aspartoasilazanın köməyi ilə aspartat və asetata çevrilir.


NAA qeyri-spesifik neyronal marker olmasına baxmayaraq yetişməmiş oliqodentrositlərdə və astrosit progenitor hüceyrələrində aşkar olunmuşdur.

Normal böyüklərdə NAA konsentrasiyası beynin ağ maddə ilə müqayisədə boz maddədə daha yüksəkdir. İnfantlarda boz və ağ maddədə onun konsentrasiyası bir-birinə oxşardır (yetişməmiş ağ maddədə çox aktiv lipid sintezi bu fərqi örtür).


Hansı hallarda beyin parenximasında NAA konsentrasiyasında azalma müşahidə olunur? Beyin parenximasında NAA konsentrasiyası neyronal vəya aksonal itki ilə nəticələnən patologiyalar zamanı azalır. Bunlara neyrodegenerativ xəstəliklər, insult, beyin şişləri, epilepsiya, dağınıq skleroz xəstəlikləri aid edilir.

NAA konsentrasiyasının kəskin artması hansı xəstəlik üçün xarakterikdir?

NAA konsentrasiyasının kəskin artması Kanavan xəstəliyi üçün xarakterdir.


Kreatinin (Cr)

MR spektrada kreatinin siqnalı iki formada təzahür olunur. Əsas kretinin siqnalı 3.03 ppm-də, ikinci, adətən kiçik kreatinin siqnalı 3.94 ppm-də qeydə alınır. Kreatinin beynin hüceyrədaxili enerji depolarının dolayı göstəricisidir. Digər metabolitlərin siqnal intensivliklərini xarakterizə etməkdən ötrü kreatinin siqnalından daxili referens standartı kimi istifadə olunur. Çünkü kreatinin siqnalı normal beyin toxumasında çox vaxt stabil olur. Lakin patoloji beyin toxumasında xüsusən nekrozlarda bu qayda pozulur. Kreatinin konsentrasiyası beyində nisbətən yüksəkdir (konsentrasiyasında proqressiv artma ağ maddədən boz maddəyə və sonra beyincik istiqamətində dəyişir). Kreatinin piki beyin şişlərində, xüsusən bədxassəli şişlərdə aşağı olur.


Xolin (Cho)

MR spektrada xolin rezonansı 3.2 ppm-də qeydə alınır və hüceyrə membranının sintezini və deqradasiyasını əks etdirir. Hiperselülaritə (birincili beyin şişləri vəya qlioz) və ya miyelin dağılması ilə (demielinizasiya xəstəlikləri) nəticələnən proseslər xolin konsentrasiyasının lokal artmasına səbəb olur. Hipomielinizasiya xəstəlikləri isə xolin səviyyəsinin azalması ilə nəticələnir.


Mioinozitol (Mİ)

Mioinozitol qlial markerdir. 3.56 ppm və 4.06 ppm-də qeydə alınan iki siqnal əmələ gətirir. Mioinozitolun 3.56 ppm dəki siqnalın əsas komponentidir. Mioinozitol qlial hüceyrələrdə olur və neyronlarda olmur. Mioinozitol beyin toxumasında osmotik tənzimləməyə cavabdehdir. Demielinizasiyası olan xəstələrdə və Alzheymer xəstəliyində beyin toxumasında mioinozitolun konsentrasiyası patoloji artır.


Laktat (Lac)

Laktat rezonansı doublet kimi aşkar olunur (7 Hz-lə ayrılmış iki fərqli rezonans siqnalı). Laktat 1.32 ppm-də mərkəzləşir. Digər Lac siqnalı 4.1 ppm-də qeydə alınır, lakin spektrada gözə çarpmamaya meyllidir. Normal beyin toxumasında Lac səviyyəsi ya yoxdur ya da ki çox aşağıdır. Spektrada Lac siqnalının aşkar olunması selyular anaerob qlikolizin qeyri-spesifik göstəricisidir. Laktat piki beyin neoplaziyalarında, infarktlar, hipoksiya, metabolik pozğunluqlar vəya qıcolmalarda görünə bilər. PRESS sekansını işlətməklə TE-ni dəyişmək abnormal Lac doubletinin varlığının təsdiq olunmasına və lipid siqnallarından differensasiya olunmasına imkan verir. TE=272-də Lac doubleti əsas xəttin üzərində olur, TE=136-da isə əsas xəttin aşağısında çevrilir (inverted). Ensefalopatik neonatlarda 1.15-də Laca oxşayan doublet ola bilər hansıki propan 1,2 diola uyğundur, və Lacla səhf salına bilər. Propan 1,2 diol neonatlarda antikonvulsant müalicədir.


Glutamat, Glutamin və GABA

Bu metabolitlər 2.1 və 2.5 ppm-də qeydə alınan kompleks rezonans setidir.

Glutamat insan beynində ən çox rast gəlinən amin turşusudur. Glutamat neyronal mitoxondrial metabolizmdə iştrak edən həyəcan neyrotrasmitteridir. Glutamin selyular detoksifikasiyada və neyrotransmitter aktivliklərinin tənzimlənməsində iştrak edir. GABA Glu-nun məhsuludur və inhibitor neyrotransmitter rolunu ifa edir. Bu siqnal komplekslərində aşkar olunan anormallıqlar şizofreniya və epilepsiya xəstəliklərində qeydə alınmışdır.


Alanin (Ala)

Alanin doubleti 1.48 ppm-də qeydə alınır. Əsas olmayan amin turşusudur və bilinən bir spesifik funksiyası yoxdur. Buna baxmayaraq onun artması ən sıx meningiomalarda qeydə alınmışdır.


Scyllo-inositol

Scyllo-inositol mioinozitolun metabolizləşməyən izomeridir və mioinozitolun fosfolipidlərlə birləşməsini ləngidə bilər. Scyllo-inositol 3.35 ppm-də tək rezonans siqnalı göstərir.


Lipidlər və zülallar

Lipidlər çoxlu rezonans əmələ gətirirlər. Onların ən əsasları 0.8-0.9 ppm-də və 1.2-1.3 ppm-də qeydə alınır (müvafiq olaraq metil və metilen protonları). Membran lipidlərini aşkar edə bilməkdən ötrü lap kiçik TE istifadə olunmalıdır. Anaplastik qliomalarda, meningiomalarda, demielinizasiyada, nekrotik fokuslarda və metabolizmanın anadangəlmə qüsurlarında görünə bildikləri kimi, vokselin düzgün qoyulmaması nəticəsində də görünə bilərlər.


Proton MRS-in MSS digər tətbiq sahələri


Psixiatrik xəstəliklər

- Yuxarı motor neyron xəstəlikləri (ALS – amiotrofik lateral skleroz, Şarko xəstəliyi, Lui-Gerik xəstəliyi)

- Huntiqton xəstəliyi

- Parkinsonian sindromlar


Şizofreniya xəstələrində gicgah paylarda NAA siqnalı azalır.

Bipolar emosional pozğunluq hallarında bazal qanqlionlarda Cho, NAA və Mİ siqnalları, parietal paylarda isə qlutamat siqnalı artır.


Diqqət çatmamazlığı, hiperaktivite pozğunluqlarından əziyyət çəkən uşaqlarda alın paylarda NAA/Cr, Glu/Cr və Cho/Cr nisbətləri abnormal çoxalır.

ALS xəstələrində motor və premotor korteksdə NAA/Cr nisbəti kəskin azalır. Oxşar azalma beyin kötüyündə olur.


Huntington xəstəliyində bazal qanlialarda və beyin qabığında NAA/Cho nisbəti azalır. Və bu sahələrdə Lac artışı ola bilər.


İdiopatik Parkinson xəstəliyində - bazal qanqlialarda metabolik abnormallıq qeydə alınmır. Digər parkinsonian sindromlardan olan progressiv supranuklear iflic və kortikobazal degenerasiya zamanı bazal qanqlialarda NAA/Cr və NAA/Cho nisbətləri azalır.


Fosfor MR spektroskopiya müayinəsində 31P istifadə olunur.


Funksional MRS

Funksional MR spektroskopiya müayinəsi vizual və eşitmə stimulyasiyaları zamanı vəya dil məsələlərini icra edəndə metabolik konsentrasiyalarda baş verən müvəqqəti dəyişiklikləri öyrənməkdən ötrü istifadə olunur. Bu üsul xüsusi sürətli spektroskopik görüntüləmə texnikasının köməyi ilə - Proton ExoPlanar Spektroskopik İmaging - PEPSİ aparılır.


MR spektroskopiyanın köməyi ilə hamartomaları qliomalardan fərqləndirmək olur. Hamartomaların MR spektrası normal beyin toxumasının MR spektrasından az fərqlənir.


Neoplastik proseslərdə qısa TE nisbətən daha yaxşı məlumat verir.



10 views

Recent Posts

See All

Mekkel divertikulu

Mekkel divertikulu anadangəlmə instestinal divertikuldur. Mekkel divertikulu distal ileum ətrafında olan omfalomezenterik axarın umbilikal sonluğunun fibroz degenerasiyası hesabına baş verir. Bu, mədə

©2018 by Dr Anar Kazimov