Astrositoma

Astrositomalar bütün birincili beyin şişləri arasında ən çox rastlanan şişlərdir (60%). Astrositlərdən inkişaf edirlər.

Astrositomalar 4 histoloji dərəcəyə bölünür: Grade I və II – aşağı dərəcəli şişlərdir. Bu şişlərdə mitoz sayısı az, minimal pleomorfizm (mülayim dərəcədə hüceyrə struktur variasiyası) olur. Damar proliferasiyası və nekroz olmur. Grade III (anaplastik) və grade IV (GBM) şişlərdə mitoz sayısı çoxalır. Yüksək dərəcəli hüceyrə dedifferensasiyası, şişin periferiyasında artan angiogenez və şişin daha mərkəzi hissələrində nekroz olur. Astrositomalar makroskopik və görüntüləmə üsullarına görə ocaqlı və diffuz tiplərə bölünür. Diffuz astrositomalara daha çox təsadüf olunur. Diffuz astrositomalar çox vaxt  yetişkin şəxslərdə əmələ gəlir, daha infiltrativ vəya aqressiv gedişə malik olur, ağ maddə yolları boyunca yayılır.

Ocaqlı astrositomaların üç variant ayırd olunur:

Yuvenil pilositik astrositomalarPleomorf astrositomalarSubependimal giqant hüceyrəli astrositomalar

Bu tip şişlər daha çox cavan şəxslərdə rast gəlinir və daha az bioloji aqressivliyə malikdir.

Pilositik astrositomalar

Pilositik astrositomalar ocaqlı astrositomaların ən çox rast gəlinən növüdür. Bütün birincili beyin şişlərinin 2-6%-ni təşkil edir. Pilositik astrositomalar uşaqlarda 60% hallarda beyincik yarımkürələrində olur və əsasən 5-15 yaş periodunda inkişaf edir. 30% hallarda optik yollarda və hipotalamusda 2-3 yaş arası uşaqlarda yaranır və çox vaxt NF1 (von Reklinhauzen xəstəliyi) ilə bağlılığı var.

PA – klassik yaxşı konturlanan ocaqlı beyin neoplaziyasıdır. Həqiqi tumor kapsulası yoxdur. Əsasən ekspansiv böyüyür. Xoşxassəlidir, bioloji stabildir, grade I-dir. Bu lezionlarda mitoz nadirdir, nekroz yoxdur. Şiş çox vaxt kistanın daxilində mural düyün şəklində təzahür olunur. Kistik komponentin mənşəyi və təbiəti aydın anlaşılmasada mayesi zülalla zəngindir və böyük ehtimalla düyünün kapilyarlarının məhsuludur. Kistanın divarları normal beyin vəya non-neoplastik qliotik toxumadan ibarətdir.

Pilokistik astrositomaların 5-25%-ində intratumoral kalsifikasiya qeydə alınır, lakin intratumoral qanama vəya şişin qonşuluğunda qanama bu törəmələr üçün nadir rast gəlinən tapıntıdır.

Beyincik yarımkürəsində yerləşən şişlər baş ağrısı, ürəkbulanma, qusma, hidrosefaliya, zəiflik və müvazinət pozğunluğu ilə müşayiət oluna bilər.

Kistanın divarında kontrastlanma varsa şişin daha aqressivliyini təzahür etdirir.

MRT-də mural düyün boz maddəyə görə T2 homogen hiperintens, T1 izohipointens olur.

Kista T2-də daha hiperintens, T1-də isə beyin-onurğa beyni mayesinə görə daha hipointensdir. Adətən peritumoral ödem minimaldır. Düyün homogen kontrastlanır, lakin kalsifikasıya sahəsi varsa həmən yer kontrastlanmaz.

Serebellumda tumor düyünü çoxvaxt total rezeksiya oluna bilir və uzun müddət yaşama 75%-i keçir. Optik-hipotalamik-xiazmatik şişləri total eksiziya etmək mümkün olmasada şüa müalicəsi və kimyəvi dərman müalicəsi ilə uzun müddətli tumor kontrolu almaq mümkündür.

Cavan yetişkinlərdə bu şişlər beyin yarımkürələrində rastlanır və daha az yaxşı konturlanan və solid olur.

Pleomorf ksantoastrositoma

Pleomorf ksantoastrositomalar nadir rastlanırlar. Belə güman olunurki, bu şişlər beyin yarımkürələrinin səthi yaxınlığında subpial astrositlərdən inkişaf edir. Nadir hallarda bu şişlər arxa kəllə çuxurunda və onurğa sütunununda təsvir olunub.

Makroskopik olaraq pilosistik astrositomalara oxşayır.

PA-dan fərqli olaraq bu şişlər supratentorial yerləşir (azalan sıxlıqda – temporal, frontal, parietal) və səthi. Düyün çox vaxt pia səthlərində olur. Baxmayaraq ki, şiş ocaqlı görünüşdədir, adətən yavaş böyüyür, beyin toxumasını və pianı infiltrasiya edə bilir və meninkslərin fokal qalınlaşmasına (dural tail əlamətinə) gətirib çıxara bilir. Pleomorf ksantoastrositomalar üçün qanun şişin solid hissəısinin və meninkslərin intensiv və homogen kontrastlanmasıdır.

Pleomorf ksantoastrositomalarda histoloji olaraq şiş düyünü adındanda göründüyü kimi pleomorfdur. Grade II-dir. Lakin daha yüksək dərəcəli neoplazmaya dedifferensasiya oluna bilər. Pleomorf ksantoastrositomaların klinik əlaməti – qıcolmadır. Bu şişlər ortalama 26-larda yaranırlar. Müalicəsi cərrahidir və 10-25% hallarda maliqn transformasiyaya uğrayırlar. Xəstələrin 10 illik sağ qalması 70% təşkil edir.

Subependimal qiqant hüceyrəli astrositoma.

Subependimal giqant hüceyrəli astrositoma grade I şişlərdir.

Bu şişlər demək olar ki, ekskluziv olaraq tuberoz skleroz xəstələrində yaranır.

TS xəstələrinin 10-15%-də bu şişlər yaranır. Adətən həyatın I və II dekadasında əmələ gəlir, və yan mədəciklərin lateral divarında yerləşmiş subependimal düyünlərdən inkişaf edir.

Diametri 1 cm-dən iri və ya simptomatik olan subependimal düyünlər gigant hüceyrəli astrositomalar hesab olunurlar.

Şiş quyruqlu nüvənin baş hissəsinə invaziya etmir, ekzofit kütlə şəklində Monro dəliyi yaxınlığında mədəcik lumeni daxilinə doğru böyüyür.

Subependimal giqant hüceyrəli astrositomalarda beyin-onurğa beyni mayesi yolu ilə disseminasiya halları nadir rastlanır.

Subependimal giqant hüceyrəli astrositomalada intratumoral kalsifikasiya sıx rastlanır və ağır ola bilir.

Bu şişlər histoloji olaraq naməlum mənşəli iri çoxnüvəli gigant hüceyrələrdən yaranıblar.

Subependimal gigant hüceyrəli astrositoma CT-də xarakterik görünüşə malikdir. Onlar iri, Monro dəliyi səviyyəsində hipodens, polipoid, kəskin marginasiya olunan intraventrikulyar şişlərdir.

Monro dəliyini bir vəya ikitərəfli obstruksiya edərək bir vəya hər iki lateral mədəcikləri böyüdə bilir.